Điểm hoà vốn là mức bán mà ở đó bạn không lời cũng không lỗ. Tính nó trước khi mở cửa cho bạn câu trả lời quan trọng nhất: mỗi ngày phải bán bao nhiêu để sống được, và con số đó có thực tế với mặt bằng, thị trường bạn chọn hay không.
Phép tính chỉ cần cộng trừ nhân chia. Cái khó không nằm ở công thức mà ở việc trung thực với các con số đưa vào.
Hai loại chi phí
Chi phí cố định là những khoản phải trả dù bán được nhiều hay ít: tiền thuê mặt bằng, lương nhân viên cố định, điện nước cơ bản, phần mềm, khấu hao thiết bị, tiền lãi vay. Tháng nào cũng phải trả.
Chi phí biến đổi là những khoản tăng giảm theo số lượng bán: nguyên liệu, hàng nhập, bao bì, phí giao hàng, phí thanh toán, hoa hồng. Bán nhiều thì nhiều, bán ít thì ít.
Một số khoản nằm giữa: điện tăng khi đông khách, nhân viên làm thêm giờ cao điểm. Đừng quá cầu kỳ; hãy xếp vào nhóm gần đúng nhất, và khi nghi ngờ thì xếp vào cố định cho thận trọng.
Đừng quên lương của chính bạn trong chi phí cố định. Nếu không, điểm hoà vốn tính ra chỉ là mức mà bạn làm không công.
Cũng tính vào những khoản trả theo năm hoặc theo quý, chia đều ra từng tháng: phí bảo trì, thuế khoán, bảo hiểm, sửa chữa định kỳ.
Lời góp trên mỗi đơn
Lời góp là phần còn lại của mỗi đơn hàng sau khi trừ chi phí biến đổi. Ví dụ tư duy: một ly nước bán ra, trừ nguyên liệu, ly, ống hút, phí thanh toán, phần còn lại là lời góp. Phần đó dùng để trả chi phí cố định, phần dư mới là lời.
Điểm hoà vốn tính theo số đơn bằng cách lấy tổng chi phí cố định một tháng chia cho lời góp trên mỗi đơn. Kết quả là số đơn tối thiểu mỗi tháng. Chia tiếp cho số ngày mở cửa ra số đơn mỗi ngày.
Nếu bán nhiều loại sản phẩm, dùng lời góp trung bình theo tỷ lệ bạn dự kiến bán mỗi loại. Hoặc tính theo doanh thu: lấy chi phí cố định chia cho tỷ lệ lời góp trên doanh thu.
Con số này thường làm người mới giật mình. Một quán nhỏ có khi phải bán vài trăm ly mỗi ngày chỉ để hoà vốn, trong khi người chủ hình dung vài chục ly là đủ sống.
Đó chính là giá trị của phép tính: nó đưa bạn từ cảm giác về con số thật, trước khi ký hợp đồng thuê và đổ tiền sửa sang.
Kiểm tra con số có thực tế không
Quy ra số khách mỗi giờ. Với giờ mở cửa thật, mỗi giờ cần phục vụ bao nhiêu khách.
So với công suất phục vụ. Số chỗ ngồi, số người làm, tốc độ làm một đơn.
Đếm người qua lại trước mặt bằng. Vài buổi ở các khung giờ khác nhau.
Ước tỷ lệ người qua lại thành khách. Thận trọng, thường thấp hơn bạn nghĩ.
Quan sát cửa hàng tương tự gần đó. Họ đông vào giờ nào, vắng vào giờ nào.
Tính mùa thấp điểm. Tháng mưa, tháng sau Tết, kỳ nghỉ học.
Tính thời gian khách quen dần. Những tháng đầu thường thấp hơn mức ổn định.
Kiểm tra giá bán có hợp khu vực. Lời góp cao nhờ giá cao có thể không bán được.
Cộng cả kênh online nếu có. Nhưng trừ phí sàn, phí giao vào chi phí biến đổi.
Hỏi người trong nghề. Mức bán bình thường của một cửa hàng cùng loại.
Tính tình huống xấu. Bán chỉ được một nửa dự kiến thì cầm cự được bao lâu.
Nếu không thực tế, đổi giả định. Mặt bằng rẻ hơn, mô hình gọn hơn, giá khác — trước khi ký.
Dùng điểm hoà vốn để ra quyết định
Khi chọn mặt bằng, so điểm hoà vốn của từng lựa chọn. Mặt bằng đẹp giá cao có thể đòi số khách mỗi ngày mà vị trí đó khó đạt. Mặt bằng khuất hơn mà rẻ có khi dễ sống hơn.
Khi định tuyển thêm người, tính xem điểm hoà vốn tăng bao nhiêu. Thêm một nhân viên nghĩa là mỗi ngày phải bán thêm một số đơn nhất định chỉ để trả lương họ.
Khi định giảm giá, tính lại lời góp. Giảm giá làm lời góp mỗi đơn mỏng đi, điểm hoà vốn tăng lên. Bạn phải bán thêm bao nhiêu để bù?
Khi định mua máy móc mới, xem nó giảm chi phí biến đổi bao nhiêu và tăng chi phí cố định bao nhiêu. Máy móc chỉ đáng mua nếu tổng thể điểm hoà vốn thấp đi hoặc công suất tăng đáng kể.
Điểm hoà vốn cũng là thước đo rủi ro. Doanh nghiệp có điểm hoà vốn thấp so với mức bán thực tế thì chịu được nhiều cú sốc. Doanh nghiệp bán vừa đủ hoà vốn thì một tháng xấu là lâm nguy.
Thời gian để đạt hoà vốn và vốn cần có
Ít doanh nghiệp đạt điểm hoà vốn ngay từ tháng đầu. Khách cần thời gian để biết tới bạn, quen bạn, quay lại. Trong những tháng đó, bạn lỗ, và khoản lỗ đó phải được bù bằng vốn.
Hãy ước tính số tháng cần để đạt hoà vốn, một cách thận trọng. Rồi cộng khoản lỗ dự kiến trong những tháng đó. Đó là phần vốn lưu động bạn cần ngoài tiền đầu tư ban đầu.
Rất nhiều cửa hàng đóng cửa không phải vì mô hình sai, mà vì hết tiền trước khi kịp đạt hoà vốn. Họ tính đủ tiền sửa sang, mua thiết bị, nhưng quên tiền để sống qua giai đoạn đầu.
Nếu số vốn bạn có không đủ để chịu lỗ trong khoảng thời gian dự kiến, hãy thu nhỏ mô hình: mặt bằng nhỏ hơn, ít nhân viên hơn, thực đơn gọn hơn. Một cửa hàng nhỏ sống được tốt hơn một cửa hàng lớn đóng cửa sau vài tháng.
Đặt một mốc dừng: nếu sau một khoảng thời gian nhất định mà mức bán vẫn xa điểm hoà vốn, bạn sẽ thay đổi mô hình hoặc dừng. Quyết định trước khi bắt đầu dễ hơn nhiều so với khi đã ở trong cuộc.
Sai lầm hay gặp khi tính hoà vốn
Quên lương của chủ. Hoà vốn thành mức làm không công.
Bỏ sót chi phí theo năm. Thuế, bảo trì, sửa chữa phải chia ra tháng.
Tính giá vốn thiếu bao bì, phí. Lời góp trông dày hơn thực tế.
Dùng giá bán mong muốn thay vì giá bán thật. Khuyến mãi, chiết khấu làm giá thực tế thấp hơn.
Bỏ qua hao hụt. Nguyên liệu hỏng, hàng lỗi là chi phí thật.
Tính theo ngày đông nhất. Phải tính trung bình cả tuần, cả tháng.
Tin vào lượng người qua lại. Người đi qua chưa phải người dừng lại mua.
Không tính mùa thấp điểm. Năm nào cũng có những tháng chậm.
Không cập nhật khi chi phí đổi. Tăng tiền thuê, tăng lương thì hoà vốn đổi.
Tính một lần rồi thôi. Nên xem lại mỗi khi có thay đổi lớn.
Lạc quan về thời gian. Đạt hoà vốn thường lâu hơn dự kiến.
Không có kế hoạch nếu không đạt. Đặt mốc dừng từ trước.
Một ví dụ tư duy từ đầu đến cuối
Hãy hình dung một người định mở quầy bánh mì nhỏ. Họ liệt kê chi phí cố định mỗi tháng: tiền thuê góc mặt bằng, lương cho mình và một người phụ, điện nước, khấu hao lò nướng, phí quản lý. Cộng lại ra một tổng.
Tiếp theo họ tính một ổ bánh mì: bánh, nhân, rau, nước sốt, giấy gói, túi, phần hao hụt chia đều. Lấy giá bán trừ đi các khoản đó ra lời góp mỗi ổ. Thường phần này mỏng hơn họ tưởng, vì giấy gói, túi và hao hụt cộng lại không nhỏ.
Chia tổng chi phí cố định cho lời góp mỗi ổ, họ có số ổ phải bán mỗi tháng. Chia tiếp cho số ngày mở cửa ra số ổ mỗi ngày. Chia cho số giờ bán đông khách, họ biết mỗi giờ cao điểm phải bán bao nhiêu ổ.
Rồi họ ra đứng trước mặt bằng vào giờ sáng, đếm người qua lại, xem bao nhiêu người dừng ở các quầy gần đó. Nếu con số cần đạt vượt xa những gì quan sát được, họ biết phải đổi: tìm góc rẻ hơn, bán thêm nước, hay bỏ ý định ở vị trí này.
Toàn bộ việc này chỉ mất vài buổi và một tờ giấy. Nhưng nó có thể cứu họ khỏi một hợp đồng thuê mà ngay từ đầu đã không có cửa sống.
Câu hỏi thường gặp
Điểm hoà vốn là gì?
Là mức bán mà tại đó doanh thu vừa đủ trả toàn bộ chi phí cố định và biến đổi, doanh nghiệp không lời cũng không lỗ.
Cách tính điểm hoà vốn đơn giản?
Lấy tổng chi phí cố định một tháng chia cho lời góp trên mỗi đơn, tức giá bán trừ chi phí biến đổi. Kết quả là số đơn tối thiểu mỗi tháng.
Lương của chủ có tính vào chi phí cố định không?
Nên tính, nếu không điểm hoà vốn chỉ là mức bạn làm việc không công.
Làm sao biết điểm hoà vốn có thực tế?
Quy ra số khách mỗi giờ, so với công suất phục vụ, lượng người qua lại, cửa hàng tương tự gần đó và tính cả mùa thấp điểm.
Mất bao lâu để đạt hoà vốn?
Tuỳ mô hình và vị trí, thường không ngay từ đầu. Hãy ước tính thận trọng và chuẩn bị đủ vốn lưu động để bù lỗ trong giai đoạn đó.