Vốn khởi nghiệp an toàn nhất là tiền tiết kiệm của chính bạn, phần mà mất đi cũng không làm gia đình chao đảo. Tiếp theo là lợi nhuận tích luỹ từ những đợt bán thử. Vay người thân, vay ngân hàng hay nhận vốn góp chỉ nên dùng khi mô hình đã có khách thật, và phải có kế hoạch trả hoặc chia phần rõ ràng bằng giấy tờ.
Nghe có vẻ chậm. Nhưng mình đã thấy nhiều người khởi nghiệp không chết vì ý tưởng dở, mà chết vì nợ đến hạn đúng lúc doanh thu chưa kịp lên.
Thứ tự ưu tiên của các nguồn vốn
Hãy hình dung các nguồn vốn như những tầng rủi ro. Tầng thấp nhất là tiền của bạn đã tiết kiệm, không ai đòi, không có lãi. Tầng tiếp theo là tiền do chính việc kinh doanh làm ra trong giai đoạn thử, thứ tiền chứng minh mô hình có sức sống.
Tầng thứ ba là tiền của người thân, bạn bè. Nghe có vẻ dễ chịu vì không có thủ tục, nhưng cái giá thật là quan hệ. Mất tiền của người lạ thì đau, mất tiền của người nhà thì dằn vặt nhiều năm và ảnh hưởng những bữa cơm chung.
Tầng thứ tư là vay chính thức từ ngân hàng hay tổ chức tín dụng. Có lãi, có kỳ hạn, có tài sản bảo đảm. Nó minh bạch, nhưng nó không chờ bạn: tới hạn là phải trả dù tháng đó bán được hay không.
Tầng cuối là vốn từ nhà đầu tư hay đối tác góp vốn. Bạn không phải trả lãi, nhưng phải chia quyền sở hữu và thường chia cả quyền quyết. Hợp với mô hình cần tăng trưởng nhanh, ít hợp với cửa hàng nhỏ muốn giữ tự chủ.
Tự tích luỹ vốn: chậm mà chắc
Đặt mục tiêu số tiền cụ thể. Tính chi phí mở cửa thận trọng cộng quỹ dự phòng, rồi chia ra số phải tiết kiệm mỗi tháng.
Tách tài khoản tiết kiệm riêng. Tiền vốn để chỗ khó rút, tránh tiêu lẹm.
Giảm chi tiêu cố định trước. Nhà thuê, xe, gói dịch vụ hằng tháng là chỗ tiết kiệm bền nhất.
Kinh doanh nhỏ song song. Lợi nhuận từ việc phụ dồn vào quỹ vốn.
Bán bớt tài sản ít dùng. Xe thứ hai, đồ đạc giá trị nằm im có thể thành vốn.
Không đầu tư vốn khởi nghiệp vào thứ rủi ro. Đang tích luỹ để mở cửa hàng mà mang đi đầu cơ là đánh cược hai lần.
Theo dõi tiến độ hằng tháng. Nhìn con số tăng giúp giữ kỷ luật.
Học nghề trong lúc tích luỹ. Làm thuê ở đúng ngành định mở là học miễn phí.
Bắt đầu nhỏ hơn nếu cần. Nếu tích mãi chưa đủ cho cửa hàng, bắt đầu bằng mô hình nhỏ hơn.
Cảnh giác lời mời góp vốn lời nhanh. Những lời hứa lợi nhuận cao, chắc chắn thường là bẫy.
Giữ quỹ khẩn cấp riêng. Vốn kinh doanh không phải quỹ khẩn cấp của gia đình.
Ghi lại vì sao mình tiết kiệm. Lúc muốn tiêu, nhìn lại mục tiêu giúp dừng tay.
Vay người thân: giữ được cả tiền lẫn tình
Chỉ vay khi đã có khách thật. Vay để thử ý tưởng là đẩy rủi ro sang người thân.
Viết giấy vay rõ ràng. Số tiền, lãi nếu có, lịch trả, chữ ký hai bên.
Nói thật về rủi ro. Người cho vay cần biết có thể mất, không phải chỉ nghe phần đẹp.
Không vay tiền dưỡng già. Tiền của cha mẹ già nên để cho tuổi già.
Không vay của nhiều người cùng lúc. Càng nhiều chủ nợ càng nhiều áp lực và lời ra tiếng vào.
Ưu tiên trả người thân trước. Khi có lời, trả dần để giữ uy tín trong nhà.
Báo tình hình định kỳ. Người cho vay yên tâm hơn khi biết chuyện gì đang diễn ra.
Phân biệt vay và góp vốn. Góp vốn thì chia lời chia lỗ, vay thì trả gốc dù lời hay lỗ; nói rõ từ đầu.
Không để người cho vay can thiệp điều hành nếu không thoả thuận. Nhận tiền không có nghĩa là trao quyền quyết.
Có phương án trả nếu kinh doanh thất bại. Trả bằng thu nhập đi làm lại, bằng tài sản nào.
Giữ thái độ biết ơn. Người dám cho vay lúc bạn chưa có gì là người đáng trân trọng.
Đừng hứa lời quá mức. Hứa lãi cao để dễ vay là tự đặt gánh nặng.
Vay ngân hàng và nhận vốn góp: khi nào hợp lý
Vay ngân hàng hợp lý khi bạn đã có dòng tiền đều và cần vốn để mở rộng một thứ đã chạy, chẳng hạn mua thêm máy móc vì đơn hàng vượt công suất. Khi đó khoản trả hàng tháng được tính trên doanh thu đã có, không phải doanh thu mong đợi.
Trước khi ký, hãy tính khoản trả hằng tháng trong kịch bản xấu: doanh thu giảm một phần ba thì còn trả nổi không. Đọc kỹ lãi suất sau giai đoạn ưu đãi, phí trả trước hạn, tài sản bảo đảm là gì. Đừng thế chấp căn nhà duy nhất của gia đình cho một mô hình chưa chứng minh được.
Vốn góp từ nhà đầu tư hay đối tác phù hợp với mô hình có thể lớn nhanh và cần nhiều vốn một lúc. Đổi lại, bạn chia quyền sở hữu, có thêm người để báo cáo, và mục tiêu của họ, thường là tăng trưởng để thu hồi vốn, có thể khác mục tiêu của bạn.
Dù chọn nguồn nào, một nguyên tắc không đổi: số tiền huy động phải gắn với một kế hoạch dùng cụ thể và một con đường trả hoặc chia lời rõ ràng. Tiền huy động vì cảm giác thiếu, không có kế hoạch, thường trôi vào chi phí và không để lại gì.
Dùng vốn cho đúng chỗ
Ưu tiên thứ tạo ra doanh thu. Hàng hoá, nguyên liệu, công cụ làm ra sản phẩm đứng trước trang trí.
Giữ quỹ dự phòng không đụng tới. Coi như khoản đó không tồn tại trừ khi khẩn cấp thật.
Chia vốn theo giai đoạn. Giải ngân từng phần khi đạt mốc, không tiêu hết một lần.
Thuê thay vì mua khi chưa chắc. Máy móc đắt tiền có thể thuê hoặc mua cũ trong giai đoạn đầu.
Theo dõi số ngày còn sống. Tiền mặt chia cho chi phí cố định mỗi tháng ra số tháng doanh nghiệp còn trụ được.
Không trả lương mình quá sớm. Nhận mức tối thiểu đủ sống cho tới khi doanh thu ổn định.
Đàm phán mọi khoản chi lớn. Tiền thuê, thiết bị, phần mềm đều có thể thương lượng.
Tránh chi phí cố định dài hạn. Hợp đồng nhiều năm khoá vốn và khoá lựa chọn.
Đo hiệu quả của từng khoản chi. Khoản quảng cáo này mang về bao nhiêu khách.
Tái đầu tư lợi nhuận. Giai đoạn đầu, lợi nhuận nên quay lại làm vốn thay vì rút ra tiêu.
Xem lại ngân sách hằng tháng. Điều chỉnh sớm khi thấy chi vượt kế hoạch.
Ghi chép minh bạch. Sổ sách rõ ràng giúp khi cần vay thêm hay gọi vốn.
Câu hỏi thường gặp
Khởi nghiệp không có vốn thì bắt đầu từ đâu?
Bắt đầu từ việc bán thử ở quy mô rất nhỏ với đồ sẵn có, làm dịch vụ dựa trên kỹ năng, hoặc bán trước nhận cọc. Lợi nhuận từ giai đoạn này trở thành vốn cho bước tiếp theo.
Có nên vay tiền người thân để khởi nghiệp?
Chỉ nên khi mô hình đã có khách thật, có giấy vay ghi rõ số tiền và lịch trả, người cho vay hiểu rủi ro và đó không phải tiền dưỡng già hay tiền thiết yếu của họ.
Vay ngân hàng để mở cửa hàng có rủi ro gì?
Rủi ro lớn nhất là khoản trả hằng tháng đến hạn khi doanh thu chưa ổn định. Nếu thế chấp nhà ở, thất bại có thể ảnh hưởng chỗ ở của gia đình.
Khác nhau giữa vay và nhận góp vốn là gì?
Vay thì phải trả gốc và lãi dù kinh doanh lời hay lỗ. Góp vốn thì người góp chia lời chia lỗ và thường có phần quyền sở hữu, quyền biểu quyết.
Nên giữ bao nhiêu vốn dự phòng khi khởi nghiệp?
Nên giữ đủ chi phí cố định của doanh nghiệp trong vài tháng mà không cần doanh thu, tách riêng khỏi quỹ sống của gia đình.
