Kinh doanh nào cũng có rủi ro. Không chấp nhận rủi ro thì không làm chủ được. Nhưng rủi ro có tính toán khác hẳn với liều. Người làm chủ giỏi biết trước mình có thể mất bao nhiêu, chỉ đặt cược phần mất được, thử nhỏ trước khi làm lớn, và luôn có sẵn đường lui.
Người liều đôi khi thắng lớn và được kể lại như tấm gương. Nhưng người liều thua thì lặng lẽ biến mất, và họ nhiều hơn bạn tưởng.
Dám làm và liều khác nhau ở đâu
Người dám làm biết rõ mình đang đặt cược gì. Họ đã tính kịch bản xấu nhất và chấp nhận được nó. Người liều chỉ nhìn thấy kịch bản tốt nhất và hy vọng.
Người dám làm giới hạn phần có thể mất. Họ không đặt toàn bộ tài sản, không vay quá khả năng trả, không đem tiền của gia đình mà gia đình chưa đồng ý. Người liều đặt tất cả vào một ván.
Người dám làm thử nhỏ, học, rồi tăng dần. Người liều làm lớn ngay từ đầu vì sợ lỡ cơ hội.
Người dám làm có điểm dừng định trước: nếu sau một thời gian không đạt mục tiêu, họ dừng hoặc đổi hướng. Người liều tiếp tục đổ tiền vào vì không muốn thừa nhận sai.
Cả hai đều có lúc thắng lúc thua. Nhưng người dám làm có thể thua nhiều lần mà vẫn đứng dậy được. Người liều chỉ cần thua một lần lớn là hết.
Tính trước mức mất tối đa
Trước mỗi quyết định lớn, hãy hỏi: nếu mọi thứ đi sai, mình mất tối đa bao nhiêu? Không phải mất bao nhiêu nếu hơi không như ý, mà nếu đi sai hoàn toàn.
Con số đó bao gồm tiền đầu tư, tiền vay phải trả, thời gian bỏ ra, cơ hội khác bỏ lỡ, và những ảnh hưởng tới gia đình, sức khoẻ, uy tín.
Rồi hỏi: mình có chịu nổi mức mất đó không? Nếu mất hết số tiền này, gia đình vẫn sống được, mình vẫn bắt đầu lại được, thì rủi ro chấp nhận được. Nếu không, phải thu nhỏ quy mô hoặc tìm cách khác.
Một nguyên tắc nhiều người đi trước dùng: không bao giờ đặt cược thứ mình không thể mất để giành thứ mình không thật sự cần.
Viết con số ra giấy. Khi đã ở trong cuộc, cảm xúc sẽ khiến bạn muốn đổ thêm tiền. Con số đã viết trước là lời nhắc nhở lúc tỉnh táo.
Cách giảm rủi ro mà vẫn làm được
Thử nhỏ trước. Một quầy hàng trước khi thuê cửa hàng, một lô nhỏ trước khi nhập lớn.
Bán trước khi làm. Nhận đặt hàng trước để kiểm chứng nhu cầu.
Thuê thay vì mua. Giữ vốn linh hoạt khi chưa chắc.
Giữ nguồn thu cũ trong giai đoạn đầu. Làm thêm giờ trước khi nghỉ việc.
Chia nhỏ khoản đầu tư theo mốc. Đạt mốc nào mới bỏ thêm tiền.
Có người cùng chịu rủi ro. Đối tác góp vốn, nhà cung cấp cho ký gửi.
Hợp đồng ngắn hạn trước. Thuê mặt bằng ngắn, có điều khoản gia hạn.
Mua bảo hiểm phù hợp. Cho những rủi ro có thể bảo hiểm được.
Đa dạng khách hàng. Không phụ thuộc một khách lớn.
Đa dạng nhà cung cấp. Có nguồn dự phòng.
Giữ quỹ dự phòng. Đệm cho những tháng không như kế hoạch.
Học từ người đã làm. Biết trước những cái bẫy họ đã gặp.
Đường lui: nghĩ trước khi bước vào
Mọi quyết định lớn nên có kế hoạch dừng. Nếu sau sáu tháng doanh thu không đạt một mức nhất định, mình sẽ làm gì? Thu nhỏ, đổi mô hình, hay dừng hẳn?
Đường lui cần được nghĩ trước, vì khi đã ở trong cuộc, rất khó quyết định khách quan. Tiền đã bỏ ra, công sức đã đổ vào, thể diện với gia đình bạn bè — tất cả kéo bạn tiếp tục.
Thiết kế để đường lui khả thi: hợp đồng thuê có điều khoản chấm dứt, thiết bị có thể bán lại, hàng tồn có thể thanh lý, nhân viên được báo trước theo quy định.
Biết sẽ xử lý nợ thế nào nếu phải dừng. Ai cần trả trước, trả bằng gì, trong bao lâu. Dừng có trật tự giữ được uy tín để bắt đầu lại.
Có đường lui không có nghĩa là thiếu quyết tâm. Ngược lại, nó cho bạn sự bình tĩnh để làm hết sức, vì biết rằng ngay cả khi thất bại, bạn vẫn không mất tất cả.
Những rủi ro không bao giờ đáng chấp nhận
Có những rủi ro dù lợi ích hấp dẫn đến đâu cũng không nên chấp nhận. Rủi ro làm tổn hại sức khoẻ, an toàn của người khác. Rủi ro vi phạm pháp luật. Rủi ro lừa dối khách hàng.
Vay nóng lãi cao để đầu tư là rủi ro gần như không bao giờ đáng. Lãi chồng lãi có thể biến một khoản thua nhỏ thành món nợ không trả nổi, kéo cả gia đình vào.
Đặt cược tài sản của gia đình — nhà ở, tiền học của con — mà gia đình không biết hoặc không đồng ý. Thua thì mất không chỉ tiền mà cả niềm tin.
Tham gia những mô hình bạn không hiểu, chỉ vì người khác đang kiếm được tiền. Nếu không giải thích được tiền đến từ đâu, đừng bỏ tiền.
Chấp nhận rủi ro mất uy tín để có lời nhanh: bán hàng kém chất lượng, hứa điều không làm được, bỏ qua cam kết. Uy tín mất rất khó lấy lại.
Học từ những lần đặt cược
Sau mỗi quyết định có rủi ro, dù thắng hay thua, ngồi lại xem xét. Kết quả tốt có phải vì quyết định đúng hay vì may mắn? Kết quả xấu có phải vì quyết định sai hay vì xui?
Một quyết định tốt có thể cho kết quả xấu vì những điều không lường trước. Một quyết định tệ có thể cho kết quả tốt nhờ may mắn. Đánh giá quyết định theo cách bạn đưa ra nó, không chỉ theo kết quả.
Nếu thắng nhờ may mắn, đừng lặp lại cách làm đó và nghĩ mình giỏi. May mắn không lặp lại mãi.
Nếu thua mà quyết định đã được tính toán kỹ, đừng quá tự trách. Bạn đã làm đúng quy trình; lần sau vẫn làm như vậy, và về lâu dài sẽ có kết quả tốt.
Ghi lại các quyết định lớn: lúc đó bạn nghĩ gì, dự đoán gì, kết quả thế nào. Theo thời gian, bạn sẽ hiểu rõ hơn cách mình đánh giá rủi ro, và cải thiện nó.
Câu hỏi kiểm tra trước khi đặt cược
Mức mất tối đa là bao nhiêu? Tính cả tiền, thời gian, uy tín.
Mình có chịu nổi mức đó không? Gia đình vẫn ổn nếu mất hết.
Có cách thử nhỏ hơn không? Kiểm chứng trước khi làm lớn.
Đường lui là gì? Nghĩ trước khi bước vào.
Điểm dừng là khi nào? Viết ra mốc thời gian và kết quả.
Mình có hiểu rõ việc này không? Không hiểu thì không làm.
Ai khác chịu ảnh hưởng? Gia đình, nhân viên, đối tác.
Có vi phạm điều gì không? Pháp luật, đạo đức, cam kết.
Mình quyết định vì tính toán hay vì cảm xúc? Sợ lỡ, tham, muốn chứng minh.
Người đi trước nghĩ sao? Hỏi người không có lợi ích liên quan.
Nếu thắng, mình được gì thật sự? Có đáng đánh đổi với rủi ro không.
Có cần quyết định ngay không? Chờ thêm thường không mất gì.
Câu hỏi thường gặp
Rủi ro có tính toán khác liều thế nào?
Rủi ro có tính toán là biết trước mức mất tối đa và chịu được nó, giới hạn phần đặt cược, thử nhỏ trước và có đường lui. Liều là chỉ nhìn kịch bản tốt và đặt tất cả vào một ván.
Làm sao giảm rủi ro khi khởi nghiệp?
Thử nhỏ trước, bán trước khi làm, thuê thay vì mua, giữ nguồn thu cũ giai đoạn đầu, chia khoản đầu tư theo mốc và giữ quỹ dự phòng.
Đường lui trong kinh doanh là gì?
Là kế hoạch định trước sẽ làm gì nếu không đạt mục tiêu, gồm điểm dừng, cách thu hẹp, cách thanh lý tài sản và xử lý nợ có trật tự.
Rủi ro nào không nên chấp nhận?
Rủi ro vi phạm pháp luật, gây hại người khác, vay nóng lãi cao để đầu tư, đặt cược tài sản gia đình khi gia đình không biết, tham gia mô hình không hiểu và đánh đổi uy tín.
Đánh giá một quyết định rủi ro thế nào?
Theo cách bạn đưa ra quyết định chứ không chỉ theo kết quả, vì kết quả có thể do may hay xui. Ghi lại suy nghĩ lúc quyết định để học dần.