Sáu tháng đầu của cửa hàng đầu tiên phụ thuộc vào ba thứ: vị trí đúng chỗ tệp khách của bạn đi qua, chi phí cố định hàng tháng vừa sức chịu, và đủ tiền mặt để chờ khách quen dần. Bảng hiệu, đèn, kệ đẹp đều đứng sau ba điều này.
Mở cửa hàng là lúc tiền đi ra nhanh nhất: cọc mặt bằng, sửa sang, nhập hàng, mua thiết bị. Trong khi đó tiền vào lại chậm nhất, vì khách chưa biết bạn tồn tại. Hiểu rõ khoảng chênh này là hiểu vì sao nhiều cửa hàng đóng cửa trước khi kịp có khách quen.
Chọn mặt bằng: đi theo khách, không đi theo giá thuê
Mặt bằng rẻ thường rẻ có lý do: ít người qua, khó dừng xe, hoặc người qua không phải khách của bạn. Mặt bằng đắt cũng không chắc tốt nếu dòng người ở đó đi vội, không có nhu cầu mua thứ bạn bán. Câu hỏi đúng là khách của tôi đi đâu, dừng ở đâu, và họ có thời gian ghé không.
Cách làm đơn giản nhất là đứng đếm. Đứng trước mặt bằng vào các khung giờ khác nhau trong vài ngày, đếm số người đi qua, để ý họ là ai, đi xe gì, có dừng ở các cửa hàng bên cạnh không. Hai buổi đứng đếm có thể cứu bạn khỏi một hợp đồng thuê sai ba năm.
Hãy nhìn cả những thứ không thấy trên bản đồ: đường một chiều làm khách ở chiều kia khó quay lại, dải phân cách, chỗ đậu xe, mùa ngập nước, công trình sắp làm đường. Hỏi các chủ cửa hàng lân cận về những chuyện này, họ thường kể thật.
Một nguyên tắc tài chính mình hay dùng là tiền thuê không nên ăn quá lớn vào doanh thu dự tính thận trọng. Nếu để trả nổi tiền thuê bạn cần đông khách như cửa hàng đã mở năm năm, đó là dấu hiệu mặt bằng quá sức với một cửa hàng mới.
Hợp đồng thuê: những điều phải đọc kỹ
Thời hạn và quyền gia hạn. Thuê ngắn thì linh hoạt nhưng dễ bị đòi lại khi vừa đông khách; cần điều khoản ưu tiên gia hạn.
Mức tăng giá. Bao lâu tăng một lần, tăng tối đa bao nhiêu, ghi rõ bằng con số.
Tiền cọc và điều kiện trả cọc. Trả lại khi nào, trừ những khoản gì.
Thời gian miễn tiền thuê để sửa sang. Nhiều chủ nhà đồng ý miễn vài tuần; cứ hỏi.
Ai chịu chi phí sửa chữa lớn. Mái dột, điện hỏng, đường ống — ghi rõ phần của ai.
Được phép làm gì với mặt bằng. Đục tường, treo bảng hiệu, mở thêm cửa có cần xin phép không.
Điều khoản chấm dứt sớm. Nếu bạn phải đóng cửa, báo trước bao lâu, mất bao nhiêu.
Chủ nhà có đúng là chủ không. Kiểm giấy tờ nhà hoặc hợp đồng của người cho thuê lại.
Mặt bằng có được phép kinh doanh ngành của bạn không. Một số loại hình cần điều kiện riêng về phòng cháy, vệ sinh.
Thuế và phí liên quan. Ai chịu thuế cho thuê, ai đóng phí vệ sinh, phí an ninh.
Bàn giao hiện trạng. Chụp ảnh, lập biên bản tình trạng lúc nhận để tránh tranh chấp lúc trả.
Nhờ người hiểu luật đọc giúp. Một buổi tư vấn rẻ hơn nhiều so với một tranh chấp.
Nhập hàng và chi tiêu lần đầu
Nhập ít, nhập nhiều lần. Lần đầu chưa biết món nào bán chạy; nhập dàn trải ít một rồi bổ sung.
Ưu tiên hàng bán chạy đã biết. Dựa vào số liệu thời bán thử nếu có.
Chừa tiền để nhập lại. Hàng bán hết mà không có tiền nhập là mất khách đúng lúc vừa có.
Mua thiết bị cũ còn tốt. Tủ, kệ, máy móc cũ có thể tiết kiệm đáng kể.
Đừng trang trí quá tay. Sạch, sáng, dễ tìm hàng quan trọng hơn sang.
Thương lượng điều kiện trả chậm với nhà cung cấp. Ngay cả vài tuần cũng giúp dòng tiền.
Tính hao hụt. Hàng hư, hàng vỡ, hàng hết hạn là chi phí thật.
Lập danh sách chi theo thứ tự ưu tiên. Thứ phải có để mở cửa, thứ có thì tốt, thứ để sau.
Giữ quỹ dự phòng. Ít nhất đủ chi phí cố định vài tháng mà không cần doanh thu.
Ghi mọi khoản chi. Từ đinh vít tới tiền điện; cuối tháng mới biết tiền đi đâu.
Không dùng tiền nhập hàng để chi tiêu cá nhân. Tách quỹ ngay từ ngày đầu.
So sánh nhiều nhà cung cấp. Ít nhất hai ba nguồn cho mỗi mặt hàng chính để không bị phụ thuộc.
Sống sót qua những tháng vắng khách
Gần như cửa hàng nào cũng có giai đoạn sau khai trương khách thưa dần. Tuần đầu bạn bè người quen tới ủng hộ, rồi tới tuần thứ ba thứ tư, có những buổi chiều không có ai bước vào. Đây là lúc nhiều người hoảng, giảm giá ồ ạt, hoặc đổ thêm tiền quảng cáo một cách vội vàng.
Điều nên làm là nhìn vào những khách đã mua và tìm cách để họ quay lại. Hỏi tên, xin số liên lạc nếu họ đồng ý, nhớ món họ thích. Một cửa hàng nhỏ sống bằng khách quen, và khách quen được xây từng người một chứ không phải bằng một đợt khuyến mãi.
Hãy làm cho cửa hàng hiện diện ở chỗ khách xung quanh nhìn thấy: nhóm cư dân, bản đồ trực tuyến với thông tin chính xác, giờ mở cửa đều đặn. Một cửa hàng mở cửa thất thường làm khách ngại ghé vì sợ tới nơi lại đóng.
Và giữ cho chi phí cố định không phình thêm trong giai đoạn này. Đừng thuê thêm người khi doanh thu chưa đủ trả lương, đừng mua thêm thiết bị khi cái cũ còn dùng được. Tiền mặt trong tay là thời gian, và thời gian là thứ cửa hàng mới cần nhất để khách biết tới mình.
Giấy tờ và ngày khai trương
Đăng ký đúng loại hình. Hộ kinh doanh hay doanh nghiệp tuỳ quy mô và kế hoạch; hỏi bộ phận một cửa nơi đặt cửa hàng.
Kiểm tra giấy phép riêng của ngành. Thực phẩm, đồ uống, mỹ phẩm, thuốc đều có điều kiện riêng.
Phòng cháy chữa cháy. Bình chữa cháy, lối thoát, dây điện an toàn — vừa là luật vừa là bảo vệ chính bạn.
Đăng ký thuế đúng hạn. Hỏi rõ cách kê khai từ đầu để không bị phạt về sau.
Mở tài khoản và cách nhận chuyển khoản. Khách trẻ ít mang tiền mặt; mã chuyển khoản rõ ràng giúp bán nhanh.
Cập nhật thông tin lên bản đồ trực tuyến. Địa chỉ, giờ mở cửa, số điện thoại chính xác ngay từ ngày đầu.
Chạy thử vài ngày trước khai trương. Mở nhẹ để phát hiện chỗ vướng trước khi đón đông người.
Khai trương vừa sức. Một ưu đãi nhỏ, rõ ràng hơn là tiệc lớn tốn kém.
Mời hàng xóm ghé thử. Người sống quanh đó là khách quen tiềm năng gần nhất.
Ghi nhận phản hồi ngay ngày đầu. Khách chê điều gì, khen điều gì — sửa trong tuần đầu.
Chuẩn bị đủ hàng cho ngày đông. Hết hàng ngày khai trương làm mất khách đúng lúc họ tò mò nhất.
Giữ sức cho những tuần sau. Khai trương chỉ là ngày đầu; sức bền mới quyết định.
Câu hỏi thường gặp
Mở cửa hàng nhỏ cần chuẩn bị những gì?
Cần chọn đúng vị trí theo tệp khách, đọc kỹ hợp đồng thuê, chuẩn bị giấy tờ kinh doanh theo ngành, nhập hàng vừa phải và giữ quỹ dự phòng đủ chi phí cố định vài tháng.
Làm sao chọn mặt bằng kinh doanh phù hợp?
Đứng quan sát dòng người ở các khung giờ khác nhau, xem người qua có phải khách của bạn không, kiểm tra chỗ đậu xe, giao thông và hỏi các cửa hàng lân cận.
Có nên làm khai trương thật hoành tráng không?
Không cần. Khai trương lớn kéo khách tò mò một lần; điều giữ cửa hàng sống là khách quay lại, nên đầu tư vào sản phẩm và phục vụ trước.
Cửa hàng mới vắng khách thì nên làm gì?
Tập trung giữ chân những khách đã mua, cập nhật thông tin cửa hàng trên bản đồ và nhóm cư dân, mở cửa đều đặn và không tăng chi phí cố định khi doanh thu chưa đủ.
Mở cửa hàng có cần đăng ký kinh doanh không?
Thông thường cần đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, và một số ngành cần thêm giấy phép riêng. Nên hỏi bộ phận một cửa của phường xã nơi đặt cửa hàng để biết đúng yêu cầu hiện hành.