Làm chủ dễ khiến công việc tràn vào mọi giờ trong ngày, mọi bữa cơm, mọi cuộc trò chuyện. Cân bằng không có nghĩa là chia đều thời gian cho công việc và gia đình. Nó là có ranh giới rõ ràng, có mặt thật sự khi ở bên người thân, và để gia đình hiểu, cùng tham gia những quyết định ảnh hưởng tới họ.
Nhiều người làm chủ nhận ra quá muộn rằng họ đã xây được doanh nghiệp nhưng con cái đã lớn mà không có mình bên cạnh. Chuyện đó không cần phải xảy ra.
Vì sao người làm chủ dễ mất cân bằng
Khi làm thuê, công việc có giờ bắt đầu và kết thúc. Khi làm chủ, không ai bảo bạn dừng. Luôn còn việc để làm, khách để gọi, sổ sách để xem. Và mọi thứ đều có vẻ quan trọng.
Giai đoạn đầu, làm việc rất nhiều là cần thiết. Nhưng nhiều người không bao giờ thoát khỏi giai đoạn đó. Thói quen làm việc không ngừng trở thành mặc định, ngay cả khi doanh nghiệp đã ổn.
Điện thoại làm ranh giới mờ hơn. Bạn ngồi ăn cơm với gia đình nhưng đầu óc ở tin nhắn của khách. Có mặt về thể xác nhưng vắng mặt về tinh thần.
Áp lực tài chính cũng là lý do. Sợ doanh nghiệp thất bại, sợ không lo được cho gia đình, nên càng làm nhiều. Nghịch lý là chính việc làm quá nhiều có thể làm mất thứ bạn muốn bảo vệ.
Nhận ra mình đang mất cân bằng là bước đầu. Hỏi người thân: họ có thấy bạn quá bận không? Câu trả lời thật thà có thể khiến bạn giật mình.
Đặt ranh giới thời gian
Giờ kết thúc công việc cố định. Phần lớn các ngày, sau giờ đó là thời gian gia đình.
Bữa cơm không điện thoại. Ít nhất một bữa mỗi ngày.
Một ngày nghỉ trong tuần. Có người trực thay hoặc báo khách trước.
Thời gian riêng cho con. Lịch cố định, như một cuộc hẹn quan trọng.
Thời gian riêng cho vợ hoặc chồng. Không bàn chuyện tiệm.
Kỳ nghỉ ngắn định kỳ. Vài ngày xa công việc mỗi năm.
Tắt thông báo ngoài giờ. Chỉ để những liên lạc thật sự khẩn cấp.
Báo khách giờ làm việc. Khách tôn trọng khi biết rõ.
Giao người trực thay. Không phải mọi việc đều cần bạn.
Không mang việc vào phòng ngủ. Giữ không gian nghỉ ngơi.
Có mặt trong những dịp quan trọng. Sinh nhật, họp phụ huynh, ngày lễ.
Xem lại mỗi tháng. Ranh giới có đang bị lấn dần không.
Có mặt thật sự, không chỉ có mặt
Thời gian với gia đình không đo bằng giờ mà bằng sự chú tâm. Một giờ chơi với con mà thật sự để tâm có giá trị hơn cả buổi tối ngồi cạnh mà mắt dán vào điện thoại.
Khi ở với gia đình, hãy cố gắng để công việc lại phía sau. Nếu có việc khẩn thật sự, xử lý nhanh rồi quay lại, đừng để nó chiếm cả buổi.
Hỏi chuyện người thân và lắng nghe. Con học thế nào, có chuyện gì vui buồn, vợ hoặc chồng đang lo điều gì. Người làm chủ quen nói về việc của mình, đôi khi quên hỏi về người khác.
Tham gia những việc nhỏ hằng ngày: đưa đón con, nấu một bữa, làm việc nhà. Những khoảnh khắc bình thường đó xây nên sự gắn bó.
Đừng hứa với con rồi thất hứa vì công việc. Trẻ con nhớ rất lâu những lần bố mẹ không đến như đã hẹn.
Bàn chuyện tiền bạc minh bạch
Doanh nghiệp ảnh hưởng trực tiếp tới tài chính gia đình. Vợ hoặc chồng có quyền biết tình hình, nhất là khi có rủi ro.
Thống nhất trước những điều quan trọng: bao nhiêu tiền gia đình có thể đầu tư vào doanh nghiệp, mức nào là giới hạn, tài sản nào không được dùng để thế chấp, quỹ dự phòng gia đình bao nhiêu.
Tách tiền gia đình và tiền doanh nghiệp. Gia đình sống bằng lương cố định bạn tự trả, không phải bằng việc rút tiền tiệm tuỳ ý.
Khi doanh nghiệp khó khăn, nói với người thân. Giấu chỉ làm họ lo lắng hơn khi phát hiện, và mất cơ hội cùng chuẩn bị.
Khi doanh nghiệp tốt, cũng chia sẻ. Gia đình đã cùng chịu những tháng khó khăn xứng đáng được biết và được hưởng thành quả.
Chia sẻ áp lực, không giấu một mình
Người làm chủ thường mang nhiều áp lực: lương nhân viên, tiền nợ, khách khó tính, đối thủ. Nhiều người giữ hết trong lòng vì không muốn người thân lo.
Nhưng áp lực giấu kín thường lộ ra theo cách khác: cáu gắt, im lặng, mất ngủ. Gia đình cảm nhận được mà không hiểu vì sao, và khoảng cách lớn dần.
Chia sẻ không có nghĩa là đổ hết lo lắng lên người thân. Là để họ biết bạn đang trải qua điều gì, để họ hiểu và hỗ trợ theo cách của họ.
Tìm thêm người để chia sẻ ngoài gia đình: một người bạn cùng làm chủ, một người đi trước, một nhóm doanh nghiệp nhỏ. Có những chuyện người cùng hoàn cảnh hiểu nhanh hơn.
Nếu áp lực kéo dài ảnh hưởng tới sức khoẻ và tinh thần, đừng ngại tìm sự hỗ trợ chuyên môn. Chăm sóc sức khoẻ tinh thần cũng quan trọng như chăm sóc doanh nghiệp.
Xây doanh nghiệp không phụ thuộc vào mình
Cách bền vững nhất để có thời gian cho gia đình là xây doanh nghiệp chạy được khi bạn không có mặt. Đây không phải chuyện một sớm một chiều, nhưng mỗi bước đều đáng làm.
Viết quy trình cho những việc lặp lại. Đào tạo người có thể thay bạn ở từng mảng. Giao quyền quyết định cho những việc nhỏ.
Bắt đầu bằng việc nghỉ một buổi, rồi một ngày, rồi vài ngày. Xem điều gì xảy ra khi bạn vắng mặt, chỗ nào trục trặc, rồi sửa.
Chấp nhận rằng người khác làm không giống hệt bạn. Miễn là kết quả đạt, khách hài lòng, doanh nghiệp vẫn chạy.
Mục tiêu dài hạn là doanh nghiệp phục vụ cuộc sống của bạn, không phải cuộc sống của bạn phục vụ doanh nghiệp.
Dấu hiệu cần dừng lại nhìn lại
Người thân than bạn không có thời gian. Họ thường nói nhẹ hơn thực tế.
Bạn không nhớ lần cuối nghỉ cả ngày. Ranh giới đã mất.
Con ít kể chuyện với bạn. Khoảng cách đang lớn dần.
Bữa cơm nào cũng nói chuyện tiệm. Gia đình thành phòng họp.
Bạn cáu gắt với người thân vì chuyện công việc. Áp lực đang tràn sang.
Mất ngủ thường xuyên. Cơ thể đang báo động.
Bỏ lỡ những dịp quan trọng. Những điều không lấy lại được.
Không còn sở thích riêng. Cuộc sống chỉ còn công việc.
Vợ hoặc chồng không biết tình hình tài chính. Rủi ro cho cả nhà.
Mọi việc ở tiệm đều cần bạn. Doanh nghiệp đang phụ thuộc quá mức.
Bạn thấy có lỗi khi nghỉ ngơi. Nghỉ ngơi là một phần của làm việc bền.
Sức khoẻ đi xuống rõ. Không có sức khoẻ thì không có gì.
Khi vợ chồng cùng làm chung một tiệm
Chia mảng việc rõ ràng. Mỗi người làm chủ một phần, tôn trọng quyết định của nhau.
Có giờ họp riêng cho chuyện tiệm. Ngoài giờ đó hạn chế bàn công việc.
Không góp ý nhau trước mặt nhân viên. Bàn riêng, thống nhất rồi mới nói với đội.
Có thời gian riêng không liên quan tiệm. Đi dạo, đi ăn, không nhắc tới sổ sách.
Thay phiên nghỉ ngơi. Một người trực, một người nghỉ, đổi lượt.
Thống nhất chuyện tiền từ đầu. Lương mỗi người, phần để lại, phần cho gia đình.
Ghi nhận công sức của nhau. Không coi việc người kia làm là đương nhiên.
Không mang giận ở tiệm về nhà. Giải quyết xong trước khi đóng cửa.
Lo cho con cùng nhau. Không để việc tiệm đẩy hết chuyện con cho một người.
Hỏi nhau định kỳ. Còn muốn làm cùng nhau theo cách này không.
Có người ngoài giúp khi cần. Bớt áp lực cho cả hai.
Nhớ mình là vợ chồng trước. Tiệm là việc chung, gia đình là điều quan trọng hơn.
Câu hỏi thường gặp
Làm chủ doanh nghiệp có cân bằng được gia đình không?
Được, nếu đặt ranh giới thời gian rõ, có mặt thật sự khi ở bên người thân, minh bạch chuyện tiền bạc và dần xây doanh nghiệp chạy được khi bạn vắng mặt.
Nên đặt ranh giới thời gian thế nào?
Có giờ kết thúc công việc cố định phần lớn các ngày, bữa cơm không điện thoại, một ngày nghỉ mỗi tuần, thời gian riêng cho con và cho vợ hoặc chồng.
Có nên kể chuyện khó khăn của doanh nghiệp với gia đình?
Nên, ở mức phù hợp. Giấu kín khiến người thân lo hơn khi phát hiện và mất cơ hội cùng chuẩn bị, hỗ trợ.
Làm sao để doanh nghiệp chạy khi mình vắng mặt?
Viết quy trình cho việc lặp lại, đào tạo người thay ở từng mảng, giao quyền quyết định việc nhỏ và tập vắng mặt dần từ một buổi đến vài ngày.
Dấu hiệu nào cho thấy đang mất cân bằng?
Người thân than không có thời gian, lâu không nghỉ trọn ngày, cáu gắt vì công việc, mất ngủ, bỏ lỡ dịp quan trọng và mọi việc ở tiệm đều cần bạn.