Đóng cửa không phải thất bại cuối cùng. Đóng cửa sai cách mới là. Quyết định sớm khi còn tiền, báo cho mọi người liên quan, trả nợ có thứ tự, làm đủ thủ tục theo quy định và giữ uy tín — đó là cách để có thể bắt đầu lại, với chính những người đã từng làm việc cùng bạn.
Không ai mở doanh nghiệp với ý định đóng cửa. Nhưng biết cách kết thúc tử tế là một kỹ năng của người làm chủ, quan trọng không kém biết cách bắt đầu.
Nhận ra lúc nên dừng
Khó nhất là quyết định dừng. Bạn đã bỏ tiền, công sức, nhiều năm tuổi trẻ. Gia đình, bạn bè biết. Dừng lại giống như thừa nhận mình sai.
Nhưng tiếp tục một doanh nghiệp không có triển vọng là tiếp tục mất thêm. Số tiền đã bỏ ra không lấy lại được bằng cách bỏ thêm tiền. Câu hỏi đúng không phải là đã mất bao nhiêu, mà là từ đây trở đi, tiếp tục có đáng không.
Dấu hiệu nên cân nhắc dừng: đã thử nhiều thay đổi mà không cải thiện, lỗ kéo dài không thấy điểm dừng, phải vay để duy trì chi phí thường ngày, sức khoẻ và gia đình bị ảnh hưởng nghiêm trọng.
Nếu từ đầu bạn đã đặt mốc dừng — sau một khoảng thời gian không đạt mức nhất định thì dừng — giờ là lúc tôn trọng cam kết đó.
Quyết định sớm cho bạn nhiều lựa chọn hơn: còn tiền để trả nợ, còn tài sản để bán với giá hợp lý, còn sức để bắt đầu việc khác. Quyết định muộn thì mọi lựa chọn đều xấu.
Báo cho những người liên quan
Người cùng góp vốn cần biết đầu tiên và cùng quyết định. Thống nhất kế hoạch đóng cửa, cách xử lý tài sản và nợ trước khi thông báo ra ngoài.
Nhân viên cần được báo sớm và trực tiếp, theo đúng thời hạn báo trước theo quy định. Trả đủ lương, các khoản theo luật. Giúp họ tìm việc mới nếu có thể: viết thư giới thiệu, giới thiệu cho người quen.
Khách hàng cần biết khi nào dừng bán, xử lý thế nào với đơn đang làm, bảo hành, tiền đặt cọc, thẻ trả trước. Hoàn thành những gì đã cam kết, hoặc hoàn tiền đầy đủ.
Nhà cung cấp và chủ nợ cần được báo trước, kèm kế hoạch thanh toán cụ thể. Không biến mất. Người được báo trước thường hợp tác hơn người bị bất ngờ.
Chủ nhà cần được báo theo đúng hợp đồng thuê. Thoả thuận về trả mặt bằng, tiền cọc, hiện trạng bàn giao.
Thứ tự xử lý tài sản và nợ
Kiểm kê toàn bộ tài sản. Hàng tồn, thiết bị, công nợ phải thu, tiền mặt.
Liệt kê toàn bộ nợ. Lương, thuế, nhà cung cấp, ngân hàng, người cho vay cá nhân.
Thu hồi công nợ khách. Nhắc thanh toán, có thể ưu đãi nhỏ để thu nhanh.
Thanh lý hàng tồn. Bán cho khách quen, đối tác, người cùng ngành.
Bán thiết bị. Người cùng ngành thường trả giá hợp lý hơn người thu mua.
Ưu tiên lương nhân viên. Theo quy định và theo lương tâm.
Nghĩa vụ thuế. Hoàn thành theo quy định để tránh rắc rối về sau.
Trả nợ có bảo đảm. Theo hợp đồng với ngân hàng.
Trả nhà cung cấp và chủ nợ khác. Công bằng giữa các bên, có thể theo tỷ lệ nếu thiếu.
Thoả thuận phần nợ còn lại. Lịch trả dần bằng văn bản.
Lưu giữ chứng từ. Mọi khoản đã trả, đã thu, đã thoả thuận.
Nhờ tư vấn khi phức tạp. Kế toán, pháp lý khi nợ lớn hoặc có tranh chấp.
Làm đủ thủ tục
Đóng cửa hàng không chỉ là kéo cửa xuống. Tuỳ hình thức kinh doanh, có những thủ tục phải làm theo quy định: tạm ngừng hoặc chấm dứt hoạt động, quyết toán thuế, chấm dứt hợp đồng lao động, đóng tài khoản liên quan.
Bỏ qua thủ tục có thể để lại nghĩa vụ kéo dài nhiều năm: thuế phát sinh, phí bị tính tiếp, ảnh hưởng tới việc mở doanh nghiệp mới sau này.
Tìm hiểu kỹ quy định áp dụng cho hình thức kinh doanh của bạn, hoặc nhờ người có chuyên môn hỗ trợ. Chi phí tư vấn nhỏ so với rắc rối nếu làm sai.
Chấm dứt các hợp đồng dịch vụ đang chạy: điện, nước, internet, phần mềm, quảng cáo. Nhiều khoản tự động gia hạn và tiếp tục trừ tiền nếu bạn quên.
Giữ hồ sơ sổ sách theo thời gian quy định. Có thể cần khi cơ quan chức năng kiểm tra hoặc khi có tranh chấp phát sinh.
Giữ uy tín để bắt đầu lại
Ngành nào cũng nhỏ hơn bạn nghĩ. Nhà cung cấp, nhân viên cũ, khách quen sẽ nhớ cách bạn kết thúc. Nếu bạn kết thúc tử tế, họ có thể là những người đầu tiên ủng hộ khi bạn bắt đầu lại.
Trả nợ đầy đủ là điều quan trọng nhất, kể cả khi phải trả dần trong nhiều năm sau khi đã đóng cửa. Không có gì xây uy tín mạnh bằng người đã thất bại mà vẫn trả hết nợ.
Nói thật về lý do đóng cửa. Không cần kể hết chi tiết, nhưng đừng bịa lý do. Người ta tôn trọng sự thật thà.
Cảm ơn những người đã đồng hành: nhân viên, khách quen, nhà cung cấp, gia đình. Một lời cảm ơn chân thành khi kết thúc được nhớ rất lâu.
Giữ liên lạc với những mối quan hệ tốt. Họ là tài sản bạn mang theo sang việc tiếp theo.
Chăm sóc bản thân sau khi đóng cửa
Đóng cửa doanh nghiệp là một mất mát thật, về tiền và về cảm xúc. Buồn, xấu hổ, giận dữ, mệt mỏi đều là bình thường. Cho mình thời gian để đi qua những cảm xúc đó.
Tách bản thân khỏi doanh nghiệp. Doanh nghiệp thất bại không có nghĩa bạn là người thất bại. Rất nhiều người làm chủ thành công đã từng đóng cửa ít nhất một doanh nghiệp trước đó.
Chăm sóc sức khoẻ và gia đình, những thứ có thể đã bị bỏ bê trong những tháng khó khăn. Ngủ đủ, ăn uống, dành thời gian cho người thân.
Ổn định tài chính gia đình trước. Có thể cần một công việc ổn định một thời gian trước khi nghĩ tới việc kinh doanh tiếp. Không có gì sai trong điều đó.
Khi đã bình tĩnh, ngồi lại viết ra bài học: điều gì làm đúng, điều gì làm sai, lần sau sẽ làm gì khác. Những bài học này là thứ quý giá nhất bạn mang theo từ doanh nghiệp đã đóng.
Sai lầm khi đóng cửa
Quyết định quá muộn. Hết tiền trả nợ, hết sức xử lý.
Biến mất không báo. Mất hết uy tín, người khác phải dùng biện pháp mạnh.
Không trả lương nhân viên. Vi phạm luật và lương tâm.
Nhận thêm tiền cọc khi biết sẽ đóng. Không còn là khó khăn mà là lừa dối.
Tẩu tán tài sản. Hậu quả pháp lý nghiêm trọng.
Bỏ qua thủ tục. Nghĩa vụ kéo dài nhiều năm.
Trả nợ không công bằng. Trả hết cho người đòi gắt, bỏ mặc người hiền.
Bán tháo tài sản quá rẻ. Vì vội, mất giá trị có thể thu về.
Đổ lỗi cho mọi người. Không học được gì.
Vay nóng để cầm cự thêm. Biến khó khăn thành khủng hoảng.
Giấu gia đình. Họ chịu ảnh hưởng mà không được chuẩn bị.
Lao ngay vào việc mới. Chưa rút được bài học, dễ lặp lại sai lầm.
Câu hỏi thường gặp
Khi nào nên đóng cửa doanh nghiệp?
Khi đã thử nhiều thay đổi mà không cải thiện, lỗ kéo dài không thấy điểm dừng, phải vay để duy trì chi phí thường ngày, hoặc đã chạm mốc dừng đặt từ trước. Quyết định sớm cho nhiều lựa chọn hơn.
Đóng cửa cần báo cho ai?
Người cùng góp vốn trước, rồi nhân viên theo thời hạn quy định, khách hàng có đơn hoặc tiền đặt cọc, nhà cung cấp, chủ nợ và chủ nhà.
Xử lý nợ khi đóng cửa thế nào?
Kiểm kê tài sản và nợ, thu hồi công nợ, thanh lý hàng và thiết bị, ưu tiên lương và nghĩa vụ thuế, trả các chủ nợ công bằng và thoả thuận lịch trả phần còn lại bằng văn bản.
Có cần làm thủ tục khi đóng cửa hàng nhỏ?
Có, tuỳ hình thức kinh doanh. Bỏ qua thủ tục có thể để lại nghĩa vụ thuế và phí kéo dài. Nên tìm hiểu quy định hoặc nhờ người có chuyên môn.
Làm sao bắt đầu lại sau khi đóng cửa?
Kết thúc tử tế để giữ uy tín, trả nợ đầy đủ, chăm sóc sức khoẻ và tài chính gia đình trước, rồi viết ra bài học để lần sau làm tốt hơn.